Erzurum Kongre Binasının Geleceğine Yönelik İdari Söylemlerin Hukuki çerçevesine dair Basın açıklamamız
Erzurum Kongre Binası gibi tarihî, simgesel ve kültürel değeri tartışmasız olan yapıların geleceğine ilişkin tartışmalarda, hukuki çerçevenin doğru zeminde ortaya konulması zorunludur.
Öncelikle belirtmek gerekir ki;
bir üniversite tarafından hazırlanan deprem performans raporu, tek başına tarihî bir yapının yıkımı için hukuki dayanak teşkil etmez.
Bu tür raporlar yalnızca teknik görüş niteliğindedir; bağlayıcı idari işlem değildir.
1. İlgili Mevzuat
🔹 Anayasa m.63
Devlete; tarih, kültür ve tabiat varlıklarının korunmasını sağlama yükümlülüğü yüklemektedir.
🔹 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu
• m.3, m.6: Tarihî ve kültürel değeri olan yapılar korunması gerekli taşınmaz kültür varlığıdır.
• m.9 ve m.10: Bu tür varlıklar hakkında yapılacak her türlü fiziki müdahale Koruma Kurulu iznine tabidir.
• m.15: Koruma Kurulu kararı olmaksızın yıkım dahil hiçbir uygulama yapılamaz.
🔹 3194 sayılı İmar Kanunu
• m.21 ve devamı: Ruhsata tabi işlemler bakımından özel kanun hükümleri saklıdır.
→ 2863 sayılı Kanun, imar hukukuna göre özel ve öncelikli kanundur.
⸻
2. Danıştay İçtihadı
Danıştay’ın yerleşik içtihadı nettir:
📌 Danıştay 6. Daire, E.2016/3124 – K.2018/4571
“Tescilli ya da tescil niteliği taşıyan yapılarda,
yıkım kararı verilebilmesi için güçlendirme ve onarım olanaklarının teknik olarak mümkün olmadığının açıkça ortaya konulması gerekir.”
📌 Danıştay 14. Daire, E.2014/9285 – K.2016/3217
“Korunması gerekli kültür varlıklarının yıkımına yönelik işlemler,
kamu yararı ve orantılılık ilkeleri yönünden sıkı denetime tabidir.
Aynı amaca daha hafif müdahaleyle ulaşılabiliyorsa, yıkım hukuka aykırı hale gelir.”
📌 Danıştay İDDK, E.2013/1245 – K.2015/1987
“İdarenin takdir yetkisi, kültürel miras söz konusu olduğunda
sınırsız değildir; bilimsel zorunluluk ve kamu yararıyla sınırlandırılmıştır.”
⸻
3. Hukuken Aranan Zorunlu Şartlar
Bir tarihî yapının yıkımı için kümülatif olarak şu şartlar gerekir:
1. Kültür Varlıklarını Koruma Kurulu’nun açık ve gerekçeli kararı
2. Güçlendirme ve restorasyon imkânlarının mümkün olmadığının bilimsel raporlarla ispatı
3. Birden fazla, bağımsız ve çapraz teknik değerlendirme
4. Kamu yararı – ölçülülük – orantılılık testinin sağlanması
Bu unsurlardan biri eksikse, tesis edilecek yıkım işlemi;
➡️ yetki,
➡️ sebep,
➡️ amaç
yönlerinden hukuka aykırı hale gelir.
⸻
4. Hukuki Sonuç
Bu çerçevede; Erzurum Kongre Binası gibi Milli Mücadele’nin başlangıç noktası kabul edilen, Atatürk’ün tarih sahnesine yön verdiği bir yapının, yalnızca bir üniversite raporuna dayanılarak yıkım gündemine alınması;
. Anayasa 63. Maddeye
• 2863 sayılı Kanun’a
• Danıştay’ın yerleşik içtihadına
açıkça aykırılık riski taşımaktadır.
Bu nedenle Demokrat Parti Genel Başkan Danışmanı olarak açıkça ifade ediyorum ki sürecin; hukuka, bilime ve tarihsel sorumluluğa uygun biçimde yürütülmesi gerektiğini,
aksi yöndeki her idari tasarrufun tarafımızca yargı denetimine taşınacağını, keyfiyetin hoyratça kullanılmasına izin vermeyeceğimizi kamuoyuna saygıyla duyururuz.
